અહીં ગુજરાતી વ્યાકરણ – સર્વનામ વિષયની સંપૂર્ણ અને વિગતવાર માહિતી સરળ ભાષામાં, વ્યાખ્યા, પ્રકારો, ઉદાહરણો, ઓળખવાની રીત અને પરીક્ષાલક્ષી મુદ્દાઓ સાથે આપી છે. આ નોટ્સ શાળા અભ્યાસ, સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે ખૂબ ઉપયોગી રહેશે.

ગુજરાતી વ્યાકરણ

ટોપીક : સર્વનામ



સર્વનામ એટલે શું?

👉 જે શબ્દ સંજ્ઞાના બદલે વપરાય અને પુનરાવર્તન ટાળે તેને સર્વનામ કહે છે.

📌 સરળ ભાષામાં:
નામના સ્થાને વપરાતો શબ્દ = સર્વનામ

ઉદાહરણ

  • રામ શાળાએ ગયો. તે સમયસર આવ્યો.

  • સીતા મહેનતી છે. તે સફળ થશે.

👉 અહીં તે શબ્દ રામ/સીતાના બદલે વપરાયો છે.

સર્વનામની મુખ્ય વિશેષતાઓ

✔ સંજ્ઞાના બદલે વપરાય
✔ વાક્ય સરળ અને સુંવાળું બને
✔ પુનરાવર્તન ટાળે
✔ લિંગ, વચન, પુરુષ પ્રમાણે બદલાય શકે

સર્વનામના મુખ્ય પ્રકાર

ગુજરાતી વ્યાકરણમાં સામાન્ય રીતે સર્વનામના ૮ પ્રકાર માનવામાં આવે છે:

1️⃣ પુરુષવાચક સર્વનામ
2️⃣ સંકેતવાચક સર્વનામ
3️⃣ પ્રશ્નવાચક સર્વનામ
4️⃣ સંબંધવાચક સર્વનામ
5️⃣ નિશ્ચયવાચક સર્વનામ
6️⃣ અનિશ્ચયવાચક સર્વનામ
7️⃣ પરસ્પરવાચક સર્વનામ
8️⃣ આત્મવાચક સર્વનામ

1️⃣ પુરુષવાચક સર્વનામ

👉 વક્તા, શ્રોતાં અને અન્ય વ્યક્તિ દર્શાવે.

પ્રકાર

  • પ્રથમ પુરુષ: હું, અમે

  • દ્વિતીય પુરુષ: તું, તમે

  • તૃતીય પુરુષ: તે, તેઓ

ઉદાહરણ

  • હું ભણું છું.

  • તમે ક્યાં જાઓ છો?

  • તે આવશે.

2️⃣ સંકેતવાચક સર્વનામ

👉 નજીક અથવા દૂરની વસ્તુ/વ્યક્તિ દર્શાવે.

ઉદાહરણ

  • આ મારું પુસ્તક છે.

  • તે ઘર જૂનું છે.

  • એ માણસ કોણ છે?

3️⃣ પ્રશ્નવાચક સર્વનામ

👉 પ્રશ્ન પૂછવા માટે વપરાય.

ઉદાહરણ

  • કોણ આવ્યો?

  • શું થયું?

  • કયું પુસ્તક છે?

4️⃣ સંબંધવાચક સર્વનામ

👉 બે વાક્યોને સંબંધથી જોડે.

ઉદાહરણ

  • જે મહેનત કરે તે સફળ થાય.

  • જેમ વાવશો તેમ કાપશો.

5️⃣ નિશ્ચયવાચક સર્વનામ

👉 નિશ્ચિત વ્યક્તિ/વસ્તુ દર્શાવે.

ઉદાહરણ

  • એજ વિદ્યાર્થી જીત્યો.

  • આજ પુસ્તક જોઈએ.

6️⃣ અનિશ્ચયવાચક સર્વનામ

👉 અનિશ્ચિત વ્યક્તિ/વસ્તુ દર્શાવે.

ઉદાહરણ

  • કોઈ આવ્યો હતો.

  • કંઈક થયું છે.

  • કોઈક મદદ કરશે.

7️⃣ પરસ્પરવાચક સર્વનામ

👉 એકબીજા માટે વપરાય.

ઉદાહરણ

  • બાળકો એકબીજાને મદદ કરે છે.

  • તેઓ પરસ્પર પ્રેમ કરે છે.

8️⃣ આત્મવાચક સર્વનામ

👉 પોતાને દર્શાવે.

ઉદાહરણ

  • તે પોતે જ ગયો.

  • મેં કામ મારા જાતે કર્યું.

સર્વનામ ઓળખવાની સરળ રીત

👉 પ્રશ્ન પૂછો:

  • શું શબ્દ કોઈ નામના બદલે વપરાયો છે? ✔

  • શું પુનરાવર્તન ટાળે છે? ✔

👉 જો “હા” → સર્વનામ

સર્વનામ અને સંજ્ઞા વચ્ચે ફરક

મુદ્દોસંજ્ઞાસર્વનામ
કાર્યનામ દર્શાવેનામના બદલે
ઉદાહરણરામતે
પુનરાવર્તનથાયટાળે

પરીક્ષામાં પૂછાતા મુદ્દા

✔ સર્વનામની વ્યાખ્યા
✔ સર્વનામના પ્રકાર
✔ ઉદાહરણ ઓળખો
✔ યોગ્ય સર્વનામ પસંદ કરો

📚 ધોરણ 6–12, TET, TAT, GPSC, Talati, Clerk જેવી પરીક્ષાઓમાં સર્વનામ મહત્વપૂર્ણ ટોપીક છે.

ટૂંકમાં યાદ રાખો

નામના બદલે વપરાય તે = સર્વનામ