અહીં ગુજરાતી વ્યાકરણ – વિભક્તિ વિષયની સંપૂર્ણ અને વિગતવાર માહિતી સરળ ભાષામાં, ઉદાહરણો અને ટેબલ સાથે આપી છે. આ નોટ્સ શાળા અભ્યાસ, સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ અને બ્લોગ પોસ્ટ માટે ખૂબ ઉપયોગી રહેશે.

ગુજરાતી વ્યાકરણ

ટોપીક : વિભક્તિ



વિભક્તિ એટલે શું?

👉 નામ અથવા સર્વનામ શબ્દો વાક્યમાં અન્ય શબ્દો સાથે જે સંબંધ દર્શાવે છે, તે માટે વપરાતા પ્રત્યયો અથવા શબ્દોને વિભક્તિ કહે છે.

📌 સરળ શબ્દોમાં:
નામ + સંબંધ બતાવતો શબ્દ = વિભક્તિ

ઉદાહરણ

  • રામ એ પુસ્તક વાંચ્યું.

  • હું રામ ને મળ્યો.

  • તે ઘર માં રહે છે.

👉 અહીં એ, ને, માં — વિભક્તિ દર્શાવે છે.

વિભક્તિના મુખ્ય પ્રકાર

ગુજરાતી વ્યાકરણમાં સામાન્ય રીતે ૮ વિભક્તિ માનવામાં આવે છે:

1️⃣ કર્તા વિભક્તિ
2️⃣ કર્મ વિભક્તિ
3️⃣ કરણ વિભક્તિ
4️⃣ સંપ્રદાન વિભક્તિ
5️⃣ અપાદાન વિભક્તિ
6️⃣ અધિકરણ વિભક્તિ
7️⃣ સંબંધ વિભક્તિ
8️⃣ સંબોધન વિભક્તિ

1️⃣ કર્તા વિભક્તિ

👉 કામ કરનારને દર્શાવે.

વિભક્તિ ચિહ્ન

  • એ, Ø (ક્યારેક ચિહ્ન ન હોય)

ઉદાહરણ

  • રામ એ પત્ર લખ્યો.

  • છોકરો રમે છે.

2️⃣ કર્મ વિભક્તિ

👉 કામ પર જે થાય તે દર્શાવે.

વિભક્તિ ચિહ્ન

  • ને

ઉદાહરણ

  • રામે શ્યામ ને બોલાવ્યો.

  • શિક્ષકે વિદ્યાર્થી ને સમજાવ્યું.

3️⃣ કરણ વિભક્તિ

👉 કામ કયા સાધનથી થાય તે દર્શાવે.

વિભક્તિ ચિહ્ન

  • થી, વડે

ઉદાહરણ

  • કલમ થી લખ્યું.

  • બસ વડે ગયો.

4️⃣ સંપ્રદાન વિભક્તિ

👉 કોઈને કંઈ આપવામાં આવે તે દર્શાવે.

વિભક્તિ ચિહ્ન

  • ને, માટે

ઉદાહરણ

  • ગરીબ ને દાન આપ્યું.

  • બાળકો માટે રમકડાં લાવ્યા.

5️⃣ અપાદાન વિભક્તિ

👉 અલગ થવું, દૂર થવું દર્શાવે.

વિભક્તિ ચિહ્ન

  • થી

ઉદાહરણ

  • તે ભય થી કંપી ઉઠ્યો.

  • ઝાડ થી પાંદડાં પડ્યા.

6️⃣ અધિકરણ વિભક્તિ

👉 સ્થાન અથવા સમય દર્શાવે.

વિભક્તિ ચિહ્ન

  • માં, પર, ઉપર, પાસે

ઉદાહરણ

  • તે ઘર માં છે.

  • પુસ્તક મેજ પર છે.

7️⃣ સંબંધ વિભક્તિ

👉 માલિકી અથવા સંબંધ દર્શાવે.

વિભક્તિ ચિહ્ન

  • નો, ની, ના

ઉદાહરણ

  • રામ નો ભાઈ

  • સીતા ની સાડી

  • બાળકો ના રમકડાં

8️⃣ સંબોધન વિભક્તિ

👉 બુલાવા કે સંબોધન માટે વપરાય.

વિભક્તિ ચિહ્ન

  • એ, ઓ, હે

ઉદાહરણ

  • હે મિત્ર!

  • ઓ ભગવાન!

  • એ રામ!

વિભક્તિ ઓળખવાની સરળ રીત

પ્રશ્ન પૂછોવિભક્તિ
કોણે કામ કર્યું?કર્તા
કોને અસર થઈ?કર્મ
ક્યા સાધનથી?કરણ
કોને માટે?સંપ્રદાન
ક્યાંથી અલગ?અપાદાન
ક્યાં/ક્યારે?અધિકરણ
કોનો/ની/ના?સંબંધ
બુલાવવુંસંબોધન

વિભક્તિ અને કારકમાં ફરક

મુદ્દોવિભક્તિકારક
સ્વરૂપચિહ્ન/પ્રત્યયભાવ/સંબંધ
ઉદાહરણને, થી, માંકર્તા, કર્મ

👉 કારક = ભાવ, વિભક્તિ = ચિહ્ન

પરીક્ષામાં મહત્વપૂર્ણ મુદ્દા

✔ વિભક્તિની વ્યાખ્યા
✔ વિભક્તિના પ્રકાર
✔ વિભક્તિ ચિહ્ન ઓળખો
✔ વાક્યમાં ઉપયોગ

📚 TET, TAT, GPSC, Talati, Clerk જેવી પરીક્ષાઓમાં બહુ પૂછાય છે.

ટૂંકમાં યાદ રાખો

નામ અને ક્રિયા વચ્ચેનો સંબંધ બતાવે તે = વિભક્તિ