અહીં ગુજરાતી વ્યાકરણ – ભાવે પ્રયોગ વિષયની સંપૂર્ણ અને વિગતવાર માહિતી સરળ ભાષામાં, ઉદાહરણો, તફાવત અને પરીક્ષાલક્ષી મુદ્દાઓ સાથે આપી છે. આ નોટ્સ શાળા અભ્યાસ, સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ માટે ખૂબ ઉપયોગી રહેશે.

ગુજરાતી વ્યાકરણ

ટોપીક : ભાવે પ્રયોગ



ભાવે પ્રયોગ એટલે શું?

👉 જ્યારે વાક્યમાં કર્તા અથવા કર્મ સ્પષ્ટ ન હોય અને ક્રિયા “ભાવ/સ્થિતિ/અનુભવ” દર્શાવે, ત્યારે તેને ભાવે પ્રયોગ કહે છે.

📌 અહીં કામ કરનાર (કર્તા) કે જેના પર કામ થાય (કર્મ) કરતાં ભાવ મુખ્ય હોય છે.

ઉદાહરણ

  • મને ભૂખ લાગી.

  • તેને ઊંઘ આવી.

  • આજે ઠંડક લાગી.

👉 અહીં “કોણે કામ કર્યું?” એવો પ્રશ્ન લાગુ પડતો નથી.
👉 ભૂખ, ઊંઘ, ઠંડક — ભાવ/અનુભવ મુખ્ય છે.

ભાવે પ્રયોગની મુખ્ય વિશેષતાઓ

✔ કર્તા સ્પષ્ટ નથી
✔ ભાવ, લાગણી, અનુભવ દર્શાય
✔ “મને/તને/તેને” જેવા શબ્દો આવે
✔ ક્રિયા સામાન્ય રીતે લાગવી, આવવી, થવી સાથે આવે
✔ કર્તરી કે કર્મણિ નહીં, ત્રીજો પ્રકાર

ભાવે પ્રયોગમાં વપરાતી સામાન્ય ક્રિયાઓ

  • લાગવી

  • આવવી

  • થવી

  • પડે

  • રહેવું

ઉદાહરણ

  • મને તરસ લાગી.

  • તેને ડર થયો.

  • બાળકને ઊંઘ આવી.

ભાવે પ્રયોગના પ્રકાર (ભાવના આધાર પર)

1️⃣ શારીરિક ભાવ

  • મને તરસ લાગી.

  • તેને ઠંડી લાગી.

2️⃣ માનસિક ભાવ

  • તેને આનંદ થયો.

  • મને દુઃખ થયું.

3️⃣ કુદરતી સ્થિતિ

  • આજે ગરમી લાગી.

  • બહાર અંધારું થયું.

ભાવે પ્રયોગ ઓળખવાની સરળ રીત

👉 નીચેના પ્રશ્ન પૂછો:

  • “કોણે કામ કર્યું?” ❌

  • “કયો ભાવ/અનુભવ થયો?” ✔

👉 જો ભાવ મુખ્ય હોય → ભાવે પ્રયોગ

કર્તરી – કર્મણિ – ભાવે પ્રયોગ વચ્ચે ફરક

મુદ્દોકર્તરીકર્મણિભાવે
મુખ્યકર્તાકર્મભાવ
કર્તાસ્પષ્ટગૌણનથી
ક્રિયા આધારકર્તાકર્મઅનુભવ
ઉદાહરણરામે લખ્યુંપત્ર લખાયોમને ભૂખ લાગી

ભાવે પ્રયોગના વધુ ઉદાહરણો

  • મને માથું દુખ્યું.

  • તેને શરમ લાગી.

  • આપણને થાક લાગ્યો.

  • બાળકને ડર લાગ્યો.

ભાવે પ્રયોગનું કર્તરીમાં રૂપાંતર

ભાવે પ્રયોગકર્તરી પ્રયોગ
મને ભૂખ લાગીહું ભૂખ્યો થયો
તેને ઊંઘ આવીતે ઊંઘ્યો
મને થાક લાગ્યોહું થાકી ગયો

📌 દરેક વખતે રૂપાંતર શક્ય નથી, પણ પરીક્ષામાં પૂછાય છે.

પરીક્ષામાં મહત્વપૂર્ણ મુદ્દા

✔ ભાવે પ્રયોગની વ્યાખ્યા
✔ ઓળખવા માટે ઉદાહરણ
✔ કર્તરી/કર્મણિથી તફાવત
✔ યોગ્ય પ્રયોગ પસંદ કરો

📚 TET, TAT, GPSC, Talati, Clerk જેવી પરીક્ષાઓમાં આ ટોપીક વારંવાર પૂછાય છે.

ટૂંકમાં યાદ રાખો

જ્યાં “ભાવ/અનુભવ” મુખ્ય હોય અને કર્તા ન હોય → ભાવે પ્રયોગ